آکادمی و موسسه علمی پژوهشی ابن سینا

انجام پایان نامه مديريت امور شهري

مقدم

در اين فصل به صورت خلاصه به مرور متدولوژي و نتايج تجزيه و تحليل‌هاي آماري انجام شده در فصل چهارم مي پردازيم و سپس پيشنهادهايي براي انجام پایان نامه مديريت امور شهري آتي ارائه مي‌گردد.

خلاصه

تحقيق حاضر از نوع کاربردي مي باشد و به بررسي به کارگيری برخی روش‌هاي داده کاوي در مورد داده‌هاي سامانه 137 شهرداري تهران مي‌پردازد. سامانه 137 يک مرکز گيرنده پيام‌هاي مردمي جهت رسيدگي به مشکلات و معضلات مشکلات شهري شهروندان تهراني مي‌باشد. در اين راستا کل پيام‌هاي سال 1389 اين سامانه در بانک اطلاعاتي2008  SQL Server گردآوري و مورد تحليل قرار گرفت.
سامانه 137 با هدف رفع مشکلات و معضلات شهري و با رويکرد مشارکت بيشتر شهروندان در مديريت شهري راه اندازي شده است. تعداد کل پيام ها در طول سال مورد بررسي و پس از مرحله آماده سازي داده ها مجموعاً 1.082.195 بوده است که به لحاظ تحليل‌هاي آماري تعداد قابل توجه و براي تحليل‌هاي داده‌کاوي مناسب مي‌باشد. 
رويکرد محقق در اين تحقيق به کارگيري تکنيک هاي مختلف داده کاوي به منظور شناسايي و پيش بيني، نيازها و مشکلات شهري بر اساس داده هاي بدست آمده از سامانه مديريت شهري 137 مي باشد. 
تمرکز اصلي در اين تحقيق بر استفاده از روش‌هاي داده کاوي و نرم افزار SPSS Clementine مي‌باشد. همان طور که در فصل قبل بيان شد، دليل استفاده از اين نرم افزار، توانايي آن در پردازش مجموعه هاي داده اي بزرگ و متداول بودن آن در ميان کاربران است. در بخش آماده سازي داده ها، رسم نمودارها و جداول از نرم افزارهايي نظير Sql server 2008، Excel 2007 و Spss 16 استفاده شده است. 
در مرحله ي توصيف اطلاعات، ابتدا توزيع فراواني و درصد فراواني متغيرهاي گوناگون و همين‌طور برخي از شاخص‌هاي سرانه را مورد بررسي قرار داديم و در بخش تحليل داده ها با استفاده از تکنيک هاي داده کاوي، گروه مدل‌ها و تحليل‌هاي زير مورد بررسي قرار گرفته است:
•    شناسايي مناطق همگن از منظر سامانه 137
•    پيش بيني وضعيت تماس هاي آب گرفتگي هر يک از مناطق به ازاي بارش هر ميلميتر باران
•     تعيين ارتباط ميان آب گرفتگی نواحی مختلف يک منطقه
•    تعيين نواحي مستعدتر درهر منطقه در بروز مشکلات و معضلات شهري 

دلايل با اهميت بودن نتايج و دستاوردهاي انجام پایان نامه مديريت امور شهري حاضر

نتايج حاصل از انجام پایان نامه مديريت امور شهري حاضر از جنبه هاي مختلفي حائز اهميت است. اين تحقيق يکي از مسائل واقعي در حوزه ي مشکلات و معضلات شهري را پوشش مي دهد به اين معني که داده هاي مورد استفاده واقعي بوده، اهداف و رويکرد کلي متناسب با يک مسئله واقعي تدوين شده و نتايح آن مي تواند مورد استفاده کارشناسان و         دست اندرکاران ذيربط در حوزه مديريت شهري قرار گيرد.
اين تحقيق قصد دارد با به کارگيري تکنيک هاي شناخته شده ي داده کاوي بر روي بخشي از پيام ها و درخواست هاي ثبت شده ي شهروندان در بانك اطلاعاتي سامانه 137، ضمن ارائه ي برخي الگوهاي بالقوه مفيد و پنهان ميان داده ها، ضرورت به کارگيري اين علم نوين را در سازمان شهرداري به منظور شناسايي بهتر نيازهاي شهروندان و در نتيجه اعمال مديريت موثرتري بر روي منابع و افزايش کيفيت خدمات بيش از پيش آشکار کند.
در اين تحقيق براي رسيدن به اهداف مورد نظر که عبارت از اعمال برخی تکنيک هاي داده کاوي به منظور کشف دانش نهفته در آن بود، يک فرايند کشف دانش از داده هاي واقعي طراحي و اجرا شد. اين فرايند به طور خلاصه شامل شناخت کسب و کار، شناخت داده ها، آماده سازي داده ها، مدل سازي، ارزيابي مدل و توسعه آن مي شد. هر يک از اين مراحل مستلزم صرف وقت و دقت بسياري بود. البته مرحله جمع آوري داده هاي مورد نياز از سازمان شهرداري و سپس مرحله آماده سازي داده ها نسبت به ساير مراحل زمان برتر بود و به تلاش بيشتري نياز داشت. 
علاوه بر موارد مذکور يکي از نقاط قابل توجه در اين تحقيق، بازه زماني و مکاني مورد بررسي است. در اين تحقيق داده هاي مربوط به يک سال کليه مناطق که بيش از يک ميليون و صد رکورد را شامل مي شد مورد پردازش و تحليل قرار گرفت.

جنبه ي نوآوري تحقيق

اين تحقيق، اولين پژوهش در حوزه ي مديريت شهري است که با تلفيق تکنيک هاي داده کاوي و دانش مديريت شهري با نگاهي ديگر به بررسي و تحليل داده هاي سامانه 137 در حوزه خدمات شهري پرداخته است. 
 اين تحقيق هم چنين اولين پژوهش بر روي داده هاي سامانه 137 مي باشد که از تکنيک هاي متعدد  داده کاوي به طور هم زمان استفاده کرده است. 
نوآوري ديگر اين تحقيق، پردازش داده هاي خام و تبديل آن ها به اطلاعات به عنوان ورودي تحليل 
خوشه بندي و مدل خطي تعميم يافته مي باشد.

نتايج تحقيق

مطالب اين فصل در دو بخش ارائه مي شود. ابتدا نتايج حاصل از تحليل توصيفي داده ها و سپس دانش به دست آمده از  تحليل داده ها بر اساس تکنيک هاي داده کاوي ارائه خواهد شد. در ادامه به جزئيات هر بخش مي پردازيم.

نتايج تحليل توصيفي

تعداد تماس هاي ثبت شده در  سامانه 137 در طول سال 89 پس از مرحله آماده سازي داده ها برابر  1.082.195 رکورد بود که همان طور که پيشتر اشاره شد، هر تماس نشان دهنده موضوع و معضلي در زمينه ي مسائل شهري از ديدگاه شهروندان تهراني مي باشد. در فصل قبل ديديم که بيشترين نوع تماس يعني بالاترين فراواني طبقه مشکلات مربوط به گروه "جمع آوري و نصب" بود.
نگاه دقيق تر به تماس هاي واصله شهروندان در زير گروه "جمع آوري و نصب" نشان داد که بيشترين تعداد تماس ها مربوط مي شود به" نصب سطل زباله مخزن دار" و "جمع آوري خاک و نخاله از سطح شهر".  و اين نشان مي دهد بيشترين معضل شهروندان در بخش جمع آوري و نصب که بيشترين تماس را با شهرداري تهران برقرار کرده اند در چه زمينه هايي است.
در مرحله بعد به اين موضوع پرداختيم که سهم هر منطقه در مشکلات مربوط به " نصب سطل زباله مخزن دار" و "جمع آوري خاک و نخاله" چقدر است و مشخص گرديد که منطقه 4 بيشترين سهم را در اين نوع مشکلات دارد.
منطقه 4، واقع در شرق کلان شهر تهران مي باشد که از طرف شمال به خط 1800 و حريم منطقه1، از طرف غرب در حدود خيابان لنگري 1 و در پاسداران با منطقه 3، از طرف جنوب با مرز خيابان رسالت با مناطق 7و8 و در محدوده خيابان دماوند با منطقه 13 از طرف شرق به حريم منطقه 4 محدود مي شود. بدين ترتيب منطقه 4 با مناطق 1 ، 3 ، 7 ، 8 و 13 داراي بدنه ي مشترك و هم جوار است. منطقه 4 به عنوان يكي از پرجمعيت ترين ، وسيع ترين ، مهاجرپذيرترين ، پرساخت و ساز ترين، دارنده ي بزرگترين حريم، با دارا بودن پارك جنگلي لويزان و هم چنين با ويژگي هايي چون وجود نابرابري اجتماعي - اقتصادي شديد در آن، جوان بودن ميانگين سني جمعيت ، وجود اقشار آسيب پذير در محله هايي هم چون خاك سفيد ، شميران نو ، شيان و ... از ساير محله هاي تهران قابل تمايز و تفكيك است. 
بررسي در استعدادها و ظرفيت هاي منطقه 4 نشان مي دهد اين منطقه علاوه بر آن که يکي از بزرگ ترين حريم هاي کلان شهر تهران را داراست؛ ورودي مراکز تفرجگاهي و گردشگري مانند تلو، لواسانات ولشگرک نيز مي باشد. 13/2 درصد مساحت منطقه را پارک هاي جنگلي لويزان پوشش داده است که محل تفريح شهروندان از همه مناطق است . وجود فعاليت هاي فني و حرفه اي نظير کارگاه هاي توليد و تعميرگاهي در دماوند، کارگاه هاي مبل سازي در دلاوران و لويزان و خودرو و رنگ مبل در هنگام در اين منطقه خود مويد ايجاد فراواني بالاي تماس ها در حيطه جمع آوري و نصب از سوي شهروندان اين منطقه است.
نتايج توصيفي در اين بخش مويد اين مطلب است که نرخ ساخت و ساز بالا و وجود صنايع مزاحم شهري ارتباط مستقيمي با نارضايتي و ايجاد معضلات و مشکلات شهري در ميان شهروندان آن منطقه دارد. و "نصب سطل زباله مخزن دار" و "جمع آوري خاک و نخاله" بيشترين درخواست شهروندان اين مناطق از شهرداري هاي مربوطه است.
طبقه بندي ديگري از رکوردهاي ثبت شده در سامانه 137 نشان داد که فارغ از نوع مشکل، منطقه 4 در مجموع باز هم بيشترين نرخ تماس ها و در واقع مشکلات و معضلات شهري را در ميان مناطق 22 گانه، داراست.
با اضافه کردن شاخص جمعيت و محاسبه سرانه ي تماس در هر منطقه متوجه مي شويم اگرچه منطقه 4 به واسطه اين که پرجمعيت ترين منطقه کلان شهري تهران است، بيشترين تماس يا به عبارت ديگر، با بيشترين نرخ مشکلات و معضلات شهري روبروست اما در مناطقي نظير منطقه 12 که جمعيتي به مراتب کمتر از منطقه 4 دارد، از سرانه تماس بالاتري نسبت به ساير مناطق برخوردار است. 
منطقه 12 يکي از مناطق قديمي کلان شهر تهران محسوب مي شودکه قرار گرفتن بازار تهران و بسياري از اماکن فرهنگي، مراکز و نهادهاي دولتي، وزارت خانه ها و سفارت خانه ها در آن از مهم ترين ويژگي هاي اين منطقه محسوب مي شود. اين منطقه از سمت شمال به خيابان انقلاب اسلامي، از جنوب به خيابان شوش، از شرق به خيابان 17 شهريور و از غرب به خيابان وحدت اسلامي محدود شده است.
وجود مراکز دولتي و غير دولتي مهم و سفارتخانه هايي نظير سفارتخانه هاي دانمارک، آلمان، روسيه، انگليس، ترکيه، روماني، تايلند، وزارت امور خارجه، وزارت اقتصاد و دارايي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سازمان مديريت و برنامه ريزي، شوراي اسلامي شهر تهران، دادگستري استان تهران، پزشکي قانوني، سازمان بهزيستي، اداره پست مرکزي، مرکز تلفن 118، ديوان عدالت اداري، روزنامه رسمي کشور، اداره تشخيص هويت باعث شده است تا تفاوت زيادي ميان جمعيت روز و شب اين منطقه وجود داشته باشد. لذا بررسي هاي بيشتر در نوع مشکلات منطقه 12 نشان مي دهد که اکثر مشکلات مطرح شده از سوي شهروندان ِ اين منطقه در گروه مشکلات "آسفالت" و "جمع آوري و نصب" قرار مي گيرد که علت آن نرخ بالاي سفرهاي آونگي در اين منطقه است.

پاسخ به سوالات تحقيق

در پاسخ به سوال اول تحقيق مي توان با اطمينان گفت: از طريق داده کاوي بر روي داده هاي سامانه 137 مي توان به پيش بيني مشکلات مناطق 22 گانه شهرداري در حوزه کلان شهري پرداخت. در اين تحقيق به عنوان نمونه، بر اساس فيلد هاي اطلاعاتي موجود، تعداد مشکلات مربوط به آب گرفتگي و آب افتادگي به تفکيک هر منطقه بر اساس ميزان بارش باران در يک روز خاص پيش بيني شده است. 
در پاسخ به سوال دوم تحقيق مي توان گفت شناسايي مناطق 1، 3، 6، 7، 11 و 12 به عنوان مناطق داراي آگاهي و آمادگي بيشتر در برقراري ارتباط با سامانه ي 137 از طريق تحليل خوشه بندي، شناسايي ناحيه 8 منطقه 1 به عنوان ناحيه اي که بيشترين تسري آب گرفتگي در ميان ساير نواحي را دارد و نيز شناسايي مشکلات مزمن هر منطقه از طريق تحليل قواعد وابستگي همگي نمونه هايي از الگوهاي پنهان ميان داده هاي سامانه ي 137 بود که در اين تحقيق مورد بررسي قرار گرفت. 

محدوديت‌هاي تحقيق

•    فرايند دريافت و جمع آوري اطلاعات سامانه 137 علي رغم طي مسيرهاي قانوني بسيار زمان گير و طولاني بود و اين سازمان مراحل زيادي را جهت حفظ امنيت داده‌هاي خود براي محقق در دريافت اطلاعات قرار داد. هم چنين محدوديت هاي موجود در کيفيت داده ها که در فصل اول به تفصيل راجع به آن پرداخت شد نيز فرايند پردازش داده ها را طولاني نمود.
•    برخي از تحليل‌ها، خروجي‌هاي حجيمي را ارائه مي‌دهند که پرداختن به آن از فرصت زماني  پايان نامه دانشگاهي خارج است و علاوه بر محدوديت زماني نياز به همراهي و همکاري نزديک کارشناسان و دست اندرکاران اين امر در مرکز مديريت شهري سامانه 137 و شهرداي تهران دارد. محقق در اين تحقيق کوشيده با بررسي و ارائه نمونه‌هايي از کاربرد اين علم نوين در سامانه 137 به اثبات اين موضوع بپردازد که کاوش داده هاي در دسترس چگونه مي تواند منجر به کشف دانش نهفته درون آن شود و چگونه شهرداري مي تواند با بهره برداري از اين دانش به افزايش کيفيت خدمات خود کمک نمايد.
•    حجم زياد داده ها (بيش از يک ميليون رکورد) و رشته اي بودن ماهيت اکثر فيلد ها  و اين که فرايندهاي داده‌کاوي که عموماً با شبيه سازي و روش‌هايي يادگيري ماشين  صورت مي پذيرد، منجر شد تا سخت افزار کامپيوترهاي خانگي کفايت لازم جهت اجراي برخي از مدل ها  را نداشته و محقق بالاجبار براي انجام برخي تحليل‌ها تنها بخشي از داده‌ها ( به طور مثال يک منطقه خاص) را به عنوان پايلوت  انتخاب کند.
•    امکان انجام تحليل هاي شهروند محور  به دليل ناقص بودن فيلدهاي شماره تلفن وجود نداشت و لذا مشخص نبود که هر شهروند به طور متوسط چند بار با سامانه ارتباط برقرار کرده است.

پيشنهادات تحقيق

•    به طور کلي با توجه به نتايج حاصل از انجام پایان نامه مديريت امور شهري حاضر به شهرداري تهران پيشنهاد مي‌‌شود تا با به کار گيري تکنيک هاي داده‌کاوي خدمات مطلوب تر و بهتري را به شهروندان ارائه کند و در اين راستا از دوباره کاري‌ها و مشکلات قابل پيشگيري اجتناب نمايد.
•    با توجه به نتايج بخش توصيفي به شهرداري تهران پيشنهاد مي‌شود، نيروهاي خدماتي بيشتري را به مناطق 4 و 12 تخصيص دهد زيرا منطقه 4 به دليل وسعت و قرار گرفتن در مسير توسعه شهري با مشکلات بيشتري در زمينه ي مشکلات مربوط به جمع آوري و نصب مواجه است و منطقه 12 به جهت وجود مراکز متعدد دولتي و غير دولتي و بيشترين تردد شهروندان در سطح شهر، با بيشترين سرانه ي تماس براي مشکلات مربوط به آسفالت مواجه است. همين‌طور با توجه به نتايج نمودار حبابي پيشنهاد مي‌شود تا بودجه مناسبي را به مناطق 14 و 15 تخصيص داده و مشکلات اين مناطق را تا حد زيادي مهار نمايند.
     هم چنين با توجه به اين که بيشترين فراواني تماس با سامانه 137، مربوط به مشکلات از نوع جمع آوري و نصب مي باشد، به نظر مي رسد اطلاع رساني و اگاهي لازم در خصوص شرح مواردي که شهروندان از طريق آن مي توانند با سامانه ي 137 ارتباط برقرار کنند به طور شفاف و کامل صورت نگرفته است. لذا به شهرداري پيشنهاد مي شود در اين خصوص اقدام لازم به عمل آورد.
•    نتايج بخش خوشه بندي نشان مي دهد فرهنگ استفاده از سامانه ي 137 به عنوان پل ارتباطي ميان شهروندان با شهرداري تهران در مناطق خوشه اول کمتر از مناطق خوشه دوم است. و اين بدان معني است که مناطق مذکور يا آگاهي لازم براي اعلام مشکلات خود ندارند يا اينکه ضرورتي براي اطلاع رساني به مديران شهري نمي بينند. به شهرداري تهران پيشنهاد مي شود تا از طريق تبليغات، شورا ياري هاي محلات و ... ضمن توسعه فرهنگ استفاده از سامانه ي 137، ساکنين اين مناطق را نسبت به محيط پيرامون خويش وارد عرصه مديريت نمايند.
•    به شهرداري تهران پيشنهاد مي‌شود تا با ايجاد لينک ارتباطي  ميان سامانه ي 137 و  بانک اطلاعاتي سازمان هواشناسي بر اساس ميزان بارش مورد انتظار در هر روز به تفکيک هر منطقه تعداد تما‌س‌هاي آب گرفتگي را در آن روز پيش بيني کرده و اقدامات لازم جهت اختصاص بهينه منابع و نيروي انساني به آن را به عمل آورد.
•    با توجه به نتايج تحليل قوانين وابستگي دنباله‌اي به شهرداري تهران پيشنهاد مي‌شود، نواحي که بيشترين تسري آب گرفتگي به سمت آن هاست را شناسايي نموده، ضمن بررسي دلايل فني آن از بروز و ازدحام مشکلات آب گرفتگي در اين نواحي پرهيز کنند.
•    با توجه به تحليل قوانين وابستگي (شناسايي قوانين تعميم يافته) به شهرداري تهران پيشنهاد مي‌شود تا مشکلاتي که به صورت مزمن در يک ناحيه وجود دارد را برطرف نموده تا از وقوع مجددا آن پيشگيري شود. سيزده قانون کلي شناخته شده است که در فصل چهارم به صورت تفصيلي ارائه گرديده‌اند و مي‌بايست شهرداري تهران در آن موارد تمرکز بيشتري داشته باشد. 

پيشنهادات جهت انجام پایان نامه مديريت امور شهري آتي

•    بررسي ساير تکنيک هاي داده کاوي و ساير الگوريتم موجود در مورد داده‌هاي سامانه 137.
•    تلفيق اطلاعات سامانه 137 با اطلاعات سامانه ي 1888 که مربوط به شکايات و انتقادات شهروندان از عملکرد شهرداري مي باشد مي تواند چشم انداز دقيق تري از عملکرد شهرداري در ميزان رضايت شهروندان ارائه دهد.
•    با اضافه کردن شاخص هاي انساني هر منطقه نظير جميت ساکن، جمعيت شناور، تعداد خانوار، تحصيلات، اشتغال و شاخص هاي اقليمي نظير مساحت موثر، حريم، بافت فرسوده و نيز شاخص هاي مرتبط با تجهيزات شهري نظير تعداد سطل هاي زباله مخزن دار، بيمارستان ها و درمانگاه ها، بازارهاي ميوه و تره بار و ....  به داده هاي مورد بررسي مي توان نتايج مطلوب تر و جالب تري از کاوش داده ها به دست آورد. 
•    با افزودن اطلاعات مرتبط با زمان استاندارد براي رسيدگي به هر پيام مي توان دريافت کدام مناطق يا نواحي در رسيدگي به مشکلات و معضلات شهري ارجاع شده سريع تر يا کندتر عمل مي کنند و با علت يابي و رفع آن به بهبود کيفيت خدمات شهري ارائه شده کمک شايان توجهي نمود. 
•    استفاده از ساير نرم افزارهاي داده کاوي، براي تحليل داده‌ها موجود و مقايسه نتايج آن با نتايج فعلي 
•    استفاده از فيلدهاي اطلاعاتي جديد در پايگاه داده فعلي و گسترش دامنه ي تحليل‌هاي موجود مي‌تواند نتايج بسيار قابل توجهي را به همراه داشته باشد. به طور مثال افزودن مشخصات دموگرافيک افراد تماس گيرنده و انجام تحليل‌هاي جانبي بسيار قابل توجه مي‌باشد.

خلاصه فصل پنجم

در اين فصل از انجام پایان نامه مديريت امور شهري نتايج حاصل از تحليل هاي انجام شده در فصل قبل به تفکيک مورد بحث و بررسي قرار گرفت. در هر بخش دلايل احتمالي بروز چنين نتايجي از ديدگاه محقق بيان گرديد. سپس به پاسخ به سوالات تحقيق و بيان محدوديت هايي که فرايند انجام پژوهش را متاثر کرده بود پرداخته شد و در نهايت پيشنهادهاي تحقيق به همراه پيشنهاداتي براي تحقيقات آتي ارائه گرديد.